جد ا یی بحرین ا زخا ک و طن

 – جد ا یی بحرین ا زخا ک و طن

مسأ لۀ جدا یی بحرین ا زخا ک وطن ، ا گرچه ا زیک لحا ظ : " د استا نی ا ست پُرآ ب چشم " ، ولی دربا رۀ آ ن

ا جماع  وجو د ندا رد[1]؛  اجما لاً ، آ ن که :

-1- شا ه به نما یند ۀ روزنا مۀ ا یو نینگ  نیوز[2]که نما یند ۀ مجلس هم بود ، وبه طهرا ن آ مد ه بو د ، گفت :

"  ا گربحرین به عضویت سا زما ن ملل د رآ ید ، ا یرا ن آ ن سا زما ن را ترک خوا هد کرد ".[3]

- 2 – هویدا ( نخست وزیر)  نیز، د رمجلس شورای ِملی فریا د سرد ا د ه بو د که : " بحرین ما ل ا یرا ن

وجزء لا ینفک ا یرا ن ا ست " ؛  و نما یند گا ن مجلس هم برا ی ا وا حسنت وآ فرین نثا ر کرد ند.[4]

– 3 – ا ما ، چند ی بعد ، شا ه در19 بهمن 1348 د رسن موریتس ( ویلا ی زمستا نی خود ) به علم گفت :

" مسأ لۀ بحرین د ا رد حل می شود ...حا ل که من و تو [ تنها ] هستیم ،آ یا فکر می کنی که د رآ یند ه ما را خا ئن خوا هند گفت ، یا ...خوا هند گفت کا ربزرگی ا نجا م د ا د یم ؟ :.[5]

-4 – ا سد الله علم می نویسد من به سفیرا نگلیس گفتم : " شا هنشا ه با نها یت بصیرت و مآ ل ا ند یشی فکر فرمود ند با ید مسأ لۀ بحرین حل ، و وضع ما هم د رخلیج تثبیت شود. را ه حل مرا جعه به آ را ی عمومی* هم به نظرشا ن رسید وبا نها یت جرأ ت وشها مت [ موا فقت خود را ] ا علا م فرمود ند ، که مورد تحسین و ا عجا ب جها نیا ن وحتی ملت ا یرا ن که حسا سیت خا ص نسبت به بحرین د ا رد ، وا قع شد ."[6]

* را ه حل مرا جعه به آ را ی عمومی ا ین بود که او تا نت د بیر کل سا زما ن ملل ِ

متحد نما ینده ا ی به بحرین بفرستد ونظرمرد م را شفا هی کسب نما ید . نما یند ۀ

د بیرکل( سینیورگیچیا رد ی ) به بحرین رفت و نظرمرد م کوچه وبا زا ر، را به

 طور شفا هی کسب کر د و گزا رش خو د را به دبیر کل تسلیم نمود .ا ین گزا رش

                                " د رجلسۀ 11 مه  شورا ی ا منیت سا زما ن ملل (1970) مورد بحث و تصویب

قرا رگرفت وبه د نبا لۀ تصویب آ ن ، شورا د رهما ن تا ریخ ،  قطعنا مۀ شما رۀ

278 را که خوا ستّ مرد م بحرین را تأ یید می کرد ، صا د ر نمود . قطعنا مه به

د و لت ا یرا ن ابلا غ گرد ید و دولت به مجلسین شورا وسنا  گزا رش د ا د".[7]

                                   ( ولی مطلب ا ز اول بود معلو م ) .

5 – دولت ا زمجلس تقا ضا ی تشکیل جلسۀ فوق ا لعا ده برا ی بحث وتصو یب گزا رش ِ استقلا ل بحرین ، کرد ؛ در24ا ردیبهشت 1348 ا ین جلسه تشکیل شد . تنها مخا لف ، گروه  ِپا ن ایرا نیست بود که گفت:گزارش دبیرکل ِ سا زما ن با موا زین حقوقی ا نطبا ق ند ا رد. د کترمحمد رضا عا ملی طهرا نی ،ا زهما ن گروه پا ن

 ا یرا نیست ، درشرح استیضا ح د و لت،با استنا د به سخنا ن فراوا ن شا ه د رگذ شته که بحرین را جزءلا ینفک سرزمین ا یرا ن اعلا م کرده بود، وبه ا ستنا د ا ین که ا ین عمل، معا رض ا صل سیا ست مستقل ملی ،  و

معا رض مفا هیمی ا ست که ا زحا کمیت ملی وحفظ تما میت ا رضی ا  یرا ن ا ست، به  تفصیل مضا رِ ا ین

 عمل را برشمرد. ولی هویدا به شد ت به آ ن ها حمله کرد وگفت : بین ِما وبراد ران عرب تفرقه نیند ا زید ...

ا فکا رشما به هیچوجه مورد قبول ِد ولت  وملت ا یرا ن نبود ه  ونیست ؛حرف ها ی شما جزداعیه ها ی خیا لبا فی ورؤیا ئی نیست ...ضررها ی فا حش آ ن بربشریت د رسطح جها نی به ا ثبا ت رسید ه است ". [8]

رجز خوا نی ها ی آ ن روز هوید ا با قیا فه ا سعی د ا شت عصبا نی و نا را حت جلو ه کند ، و نیزتأ یید ِ

محمد رضا شا ه ، همچنین ، تأ یید  نما یند گا ن ِ مجلس ا زسخنا ن وی مبنی برتأ یید ِاستقلا ل بحرین، به خصوص با مقا یسۀ ِ سخنا ن ِقبلی ِ ِهمین هوید ا که " زیرِهمین قبّه وا ین با رگا ه * " ، فریا د سردا د ه بود : " بحرین ما ل

ا یرا ن و جزء لا ینفک ا یرا ن ا ست"  ؛ ود رآ ن روز، همین نما یند گان برا ی ا وا حسنت وآ فرین نثا رکرد ه

بود ند ، تدا عی ِ نفع وضررِ خورش با د مجا ن و د ا ستا ن ِنا صرا لد ین شا ه وصد را عظمش را د ا شت !

هرچه با شد هوید ا هم ، نوکرشا ه بود، نه نوکربا دمجا ن ! [9]

                    * نا دره پیری زعرب هوشمند             گفت به عبد ا لملک ا زروی پند

                          زیر همین قبّه و ا ین با رگا ه             روی همین مسند و این جا یگا ه

                            بود م ود ید م که زا بن زیا د              رفت و چه ها رفت ، د وچشمم مبا د

                          برسپری چون سپر ِ آ سما ن               تا زه سری بود وا زآ ن خون چکا ن

                          بعد زچندی سر ِآ ن بَد هنر                  بُد بر ِ مختا ر به روی  ِ سپر 

                          با زچو مُصعب سر و سردارشد           بر سپر  ِ ا و، سر ِ مختا رشد

                          شد سر ِ مُصعب به تما شا ی ِ د ا ر        تا چه کند با سر ِ تو  رو زگا ر      

                       حبف که یک د ید ۀ بید ا ر نیست         هیچ کس ازکا رخبر د ا رنیست

                       ما ت ِ همینم که د رین بند و بست          این چه طلسمی ا ست که  نتوا ن شکست [10]

-6 - شا ه " د رنا ها ری که روز پنجشنبه10 /7 /1348 باشیخ راشد بن سعید آ ل مکتوم (شیخ د وبی)،

می خورد ، به ا وگفت :همۀ شما با ید ا زجا نب ما خا طرجمع با شید ، زیرا د ید ید با آ ن که می توا نیم  به

آ سا نی ظرف پنج د قیقه ...بحرین را بگیریم ، چه قد ر گذ شت نشا ن د ا د یم "[11]

.

- 7 – دریغ ا زآن مروا رید ی که ا ز دست رفت

دکتر میترا خسروی د رنا .مه ای که ا زفرانسه برای ره آ ورد ،  به لس آ نجلس فرستا ده ، نوشته است:

"...تجزیۀ بحرین با گزا رش وزیرا مو رخا رجۀ د ولت هوید ا به مجلس شورا ی ملّی ، مطرح گرد ید. ا ین

گزا رش را و زیر امورخا رجۀ وقت : ا ردشیر زاهد ی قرا ئت کرد ... هنگا م ِ قرا ئت ا ین گزا رش ، د ست

ها ی اردشیرزاهد ی به شد ت می لرزید . صد ا یش بغض آ لود بو د و چشم ها ی شرمگینش را ا زر و ی نوشته ای که با شتا ب می خوا ند ، برنمی د ا شت . ما ا زمیا ن لُژ تما شا گرا ن ا ین حا لا ت را به خوبی می د ید یم .

ا یرا نیا ن د رآ ن زما ن د ربحرین مورد نها یت ستم وا جحا ف وکنترل حکومت ِعرب ِ د ست نشا ند ۀ ا نگلیس

بود ند . هزا را ن ا یرا نی مبا رزو متعرض ، د رزندا ن ها ی د و لتی به سرمی برد ند وسیا ه چا ل ها ی بحرین

ا زآ ن ها پُربود. من هنوزهم ا زخیا نتی که به ا مید وآ رزوی ا ین ا نسا ن ها ی د لیررفت ، که چشمشا ن را به

 ا یرا ن د وخته بود ند ، برخو د می لرزم . هنوز ا زآ ن د ررنجم وا زخود می پرسم بر سرِآ ن مرد م چه رفت

که ا ز آ ن ها د یگر خبری با ز نیا مد ؟

ما  د رآ ن زما ن د ا نشجوی ِد ا نشگا ه تهرا ن بود یم ...ا ز کلا س ها ی درس ، به ویژه د رس روا بط  بین

 ا لمللی که دکتر[مهد ی] کی نیا استا د آ ن بود ، برای بیا ن ما جرا ، بُعد  فا جعه آ میز چنین خیا نتی و رسا ند ن ِ فریا د ا عترا ضما ن بهره می گرفتیم . خوب به یا د دا رم روزی ا ود رپا سخ من که د ربا رۀ تجزیۀ بحرین حرف می زد م ، گفت : خا نم ، کلا س د رس مرا محل عقده گشا ئی نکن ! ا ین حرف ها را نزن ! بگذ ا رعقده بشود و   به طغیا ن تبد یل گرد د. من متحیّرا زا ین سخن، د رمیا ن سکوت مُرد ه وا رِد یگردا نشجویا ن ، بر جا ی نشستم . ا مروزکه ا ین ها را می نویسم ا زخود می پرسم آ یا آ ن سکوت مُرد ه وا ر، د رحقیقت ، آ را مش پیش از طوفا ن نبود ؟ آ یا به را ستی می توا ن ملتی را برا ی همیشه مسخ ا نگا شت ، مُرد ه دا نست وهرچه خوا ست با ا و کرد؟

هفتۀ بعد ، دا نشجوایی جزوۀ کوچکی را به د ستم د ا د که روی ِ آ ن درشت نوشته شد ه بود : بحرین ، پشت جلد نوشته شده بود :  ا زا نتشا را ت سا زما ن روا بط عمومی ستا د ا رتش  . با شتا ب آ ن را گشود م ...پندا شتم

که ا ین جزوه حا وی مقا ومت و اعترا ض ا رتش ا ست . د ر د ا خل آ ن آ مد ه بود که : بحرین جزیره ای ا ست

خُشک و بی آ ب و علف ، مروا رید آ ن تما م شد ه ا ست ، یکی د وسا ل دیگر نفت هم نخوا هد د ا شت ، آ ب آ ن شور ا ست  و...[12]سپس ا ظها ر شا د ما نی شد ه بود که ا ز برکت و رهبری خرد مند ا نۀ شا هنشا ه آ ریا مهر ، میهن ما ا ز شرّا ین منطقۀ بی خا صیت را حت شد . با خوا ند ن آ ن ، د ردِ بحرین را فرا موش کرد م ونگرا ن استان ها ی سیستا ن *  و بلو چستا ن شد م که مبا دا ا ین جزو ه، پیش د رآ مد ی با شد برا ی ا ین که آ ن ها را

هم ببخشند ...تجزیۀ ننگین ا ستا ن چها رد هم ا یرا ن وتسلیم هزارا ن ایرا نی به بیگا نگا ن  ...آ غا زشما رش ِ معکوس وا ژگو نی نظا می بود که یک سا ل وا ند ی پس ا زآ ن ، د ر جشن ها ی د و هزا ر وپا نصد سالۀ

شا هنشا هی ، شا ه فرمود : کوروش توبخوا ب ، ما  بید ا ریم ! و د ید یم که ا ین خوا ب و بید ا ری چه  برسرِ

ماآ ورد ".[13]

      ا گر سیستا ن را ، یکی د وسا ل د یگر نبخشید ند، شریا ن حیا تی آ ن را که ا ستفا ده ا ز آ ب هیرمند برا   زرا عت

      آ  ن بود ، بخشید ند :

                                       پا ربودی مرغ وگشتی جوجه ، ا ینک تخم مرغ      گر بما نی ، سا ل د یگر می روی  د ر کون مرغ

                            مجمل کلا م آ ن که قرا رد ا دی با ا فغا نستا ن د  ر با رۀ سهمیۀ سیستا ن ا زآب هیرمند امضاء کرد ه ا ند

                            که صد ا ی ا سد ا لله علم را هم د ر آ ورد : وی د ر یا د دا شت  روز چها رشته 12/5/1356 تا روز

                            د و شنبه 17/5/1356 ، می نویسد"  چنا ن پیش آ مد ِِسیستا ن مرا سرد کرد ه است که به وصف نمی آ ید .

                            مگر می شود ا زتما م ا دّ عا ها ی حقۀ خو د آ ن هم در قرا رد ا دی که صد د رصد بر ضررما ا ست ، گذ شت

                            و زیر ِآ ن صحّه گذ ا شت ؟[14]  این قرا رد ا د  ِهیرمند که با افغا ن ها ا مضا شد ه به ضررما ا ست..." [15]

هوادا ران شا ه ، ضمن سا یرا ستدلات د رتوجیه تجزیۀ بحرین ، از جمله می گفتند که : ایرا ن د را زا ی آ ن ،  

جزا یر سه گا نۀ ا بوموسی و تنبا ن  ( تنب بزرگ وتنب کوچک ) را پس گرفته است و ا زاین با بت ، اظها ر    خوشحا لی می کردند  ولی ، مرد م ِ شما ل مثلی دا رند بد ین مضمون: " اسب ره هد ا خرهیته ، خِشا لیه پُرهَیته " یعنی : اسب خود را دا د ، وبه ا زا ی ِآ ن خرگرفت  ، ا زخوشحا لی پَرگرفت . فضل ا لله زا هدی عا قد قرا ردا د      ننگین کنسرسیوم  نفت هم د ر مجلس شورا ی ملّی برا ی ا قنا ع نما یند گا ن مجلس کذ ا ئی  ، گفت : "سرکنسرسیوم کلا ه گذا شتیم "! [16] (  تفصیل آ ن د ربخش نفت و د کترمصدق ، خوا هد آ مد )  .

ا ما بهترین جوا ب به هوا دا را ن ِتجزیۀ بحرین ،با توجه به ا ین که آ ن جزا یرسه گا نه هم متعلق به ا یرا ن بود ، لطیفه ا ی ا ست  که عبد ا لرحمن فرامرزی مد یرخوش ذ وق روزنامۀ کیها ن ونما یندۀ مجلس ، هنگا م طرح ِ

لا یحۀ نفت ( قررد ا د کنسرسیوم ) درجلسۀ علنی مجلس گقته ا ست :" مردی قصد د ا شت همسرمرد د یگری را اغفا ل کند ؛ زن ا زا و 500 د لار طلب می کرد . روزی آ مد 500 د لار را د ا د و به کا م رسید. غروب که شوهر ِزن به خا نه برگشت ، ا ز زن پرسید : فلا نی به ا ین جا آ مد ؟ زن جوا ب مثبت د ا د ، مرد گفت 500 دلار هم د ا د ؟ زن با تعجب جوا ب مثبت د ا د. شوهر گفت : عجب آ د م ِخوش حسا بی است صبح 500 دلار

 ا زمن گرفت  وگفت عصرمی د هم به همسرت ! " . [17]

در ما نحن ُفیه ، 500 د لارمذ کور، آ ن سه جزیره بود که شا ه به ا زا ی ِ بحرین گرفته ا ست ؛ با ا ین تفا وت که درآ ن 500 دلار،بگو مگو نبود ولی شا ه به ا زا ی سه جزیرۀ نیم  بندِ بگو مگو د ا ر ِمتعلق به ا یرا ن ، تعهد کرد  سا لی 9 میلیون لیره هم بپردازد ، و ا ین کا رهما ن است که مرد م شما ل می گویند:"ک.هَدِه ،کلا هده ، دِ قا زونیم با لا هد ه"

واین شعری ا ست که دکتر سیّد محمد علی سجا دیه برا ی بحرین سرو د ه ا ست :

               د رکوچه ها ی ِ خا مُش منا مه شا مگا ه            غم با تمام ِ قدرت خود شعله ورشد ه

               ما ه پریده رنگ به آ هنگ د رد و رنج               با رد گر به غم زد گا ن جلوه گرشد ه

                                                              **********

               ا ما شب ا ست ورا زتوا ن گفت چون که روز       با ید خموش بود وا زا یرا ن سخن نگفت

               ما نند شمع سوخت زسوز و محن  ولیک              با هیچ کس حکا یت سوزومحن نگفت

                                                               ************

               حرفی اگرکه شُرطه رسا ند به عرض ِشیخ           مفهوم آ ن شکنجه وزند ا ن خرید ن ا ست

               ای روزگا رتیره د رون ا ین چه زند گی ا ست       کاین گونه جا یگا ه خموشی گزید ن ا ست

                                                                       ***********   

               کو جبهۀ نجا ت وچه شد موج ا عتصا ب              آ ن غنچه ها ی با غ شها مت کجا شد ند

               تبعید  د ر جزا یر د ریا ی   سرنوشت                 بهرچه بی گنا ه به حکم قضا شد ند

                                                              ***********

              کو آ ن سپیده ها ی طرب خیز زند گی         کو آ ن شرا ر ه ها ی جوا هر ترا ش مهر

              ا ین روزگا رسرخوش وحد ت که تند رفت   وا ن سا قیا ن مهرخریدا ر خوب چهر

                                                            *********

              ا ینک تما م گشته همه چیز د رعوض         ا ز درد ورنج می رسد آ وا ز یک صد ا 

              ا ما میا ن ا ین شب تا ریک بازهم              بر خا سته زسینۀ  تا ریخ ا ین صد ا

                                                          *********

              هنگا م و حد ت ا ست دلیرا ن بپا شوید        بنیا د مهر د ر د ل ِگرد و ن بنا کنید

              بحرین را زپنجۀ  د شمن  برون کشید          کا ووس را زبند ِ ا سا رت رها کنید [18]

---

[1]      ره آ ورد ، شما رۀ 40 ، زمستا ن 1375

[2]      EVENING  NEWS

[3]       قلم و سیا ست ، هما ن ، ج 3 ، ص 260

[4]       هما ن ، ص 290

[5]       یا د د ا شت ها ی ا سد ا لله علم ،  هما ن ،ج 1 ، ص 376

[6]      هما ن ، ج 1 ، ص 240

[7]      ره آ و ر د ، توضیح سرد بیر د رشما رۀ 42 ، تا بستا ن وپا  ییز 1375 ، آ خر   ِ صفحۀ 340

[8]      قلم و سیا ست ، هما ن ، ج 3 ، ص 289  و 34

[8]      هما ن ، ج 3 ، ص 289 ؛  بی جهت نبود که متملقا ن د ربا ری بر ا ین گفته تأ کید می کرد ند که : " کلام الملوک  ملوک ا لکلا م " :

                               ا گر خود ر و ز را گوید شب ا ست ا ین      ببا ید گفت ا ینک ما ه  و پرو ین

[9]       هما ن ، ص 290

[10]      شعر ِ معروفِ آ قا صا  د ق تفرشی متخلص به هجری . وی  ا َعلم وا َشرف  ِ علما ی عصر خود، ومعلم رضا قلی مبرزا پسر نا درشا ه افشا ر   

         بو د؛ ر ضا قلی میرزا بر اثرِعصبا نیت ِ نا شی ا زجور ِ استا د، د ستو د ا د آ لت ِ تنا سلی ِ استا د را قطع کنند  (مجلۀ یا دگا ر، سا ل پنجم ،

         ما  رۀ ششم ، وهفتم ، ص 95 ) . هشد ا ربه ِ معلما ن عصر ِ ما . سعید نفیسی استا د دا نشکد ۀ ا دبیا ت  د ا نشگا ه تهرا ن می نویسد : "

         ا بوالقا سم نخعی گفته ا ست در کوفه د رد ا را لا ما ره [ عبد ا لملک بن مروا ن خلیفۀ بنی امیّه ا ز 27 رمضا ن 65 تا 13 شوا ل 86 ] نشسته

          بود م وسر ِ مصعب بن زبیر را در تشتی پیش ا و نها ده بودند. به ا وگفتم د را ین سرا ی ، سر ِ حسین بن علی را پیش عبید ا لله بن زیا د د ید م که

          بر تشتی گذ ا شته بود ند. پس ا ز آ ن ، د رهمین سرا ی ، سر ِ عبید ا لله بن زیا د د ر پیش مختا ربن ا بوعبید د ید م که د رتشتی گذ ا شته بود ند .

          سپس د ر همین سرا ی ، سر ِ مختا ر را د رپیش ِ مصعب د یدم که برتشتی نها د ه ا ند وا ینک سر ِ مصعب د ر ا ین تشت د ر پیش ِ تومی بینم .

         وی ا ین سخن را نپسند ید وفرما ن د ا د آ ن آ ن سرا ی را ویرا ن کرد ند ."، تا ریخ ا جتماعی ا یرا ن ، سعید نفیسی ، ط .، اسفند1342 ص211 

[11]    یا د دا شت ها ی علم ، ج 1 ، صص 267 و268

[12]    سه نقطه د ر ا صل وجود د ا رد .

[13]    سه نقطه د ر ا صل وجود د ا رد .

[13]     " د ریغ ا ز آن مروارید ی  که ا ز د ست رفت  " ، د کتر میترا خسروی ، ره آ ورد ، شما رۀ 42 ، تا بستا ن و پا ییز 1375 ،  صص  308

[14]     یا د د ا شت ها ی علم ، هما ن ، ج  ، ص 542

[15]      هما ن ، صص507 و509

[16]     ا زسید ضیا ء تا بختیا ر ، هما ن ، ص 403

[17]     هما ن ، ص 404

[18]    دکتر سید محمد علی سجا د یه ، ما هنا مۀ حا فظ ، شما رۀ 73 ، شهریور 1389 ، ص 39